Uyarı: Bu yazı kan ve domuz gibi hayli ‘alerjik’ öğeler içermektedir. Midesi kaldırmayacakların okumaması tavsiye olunur!
Beş ay içinde dört ayrı seyahate bölerek yaptığımız ‘Karavanla Avrupa’ projesi bitti. Yarın (cuma) Budapeşte’den memlekete dönüyoruz. Doğu Avrupa’nın altını üstüne getirdik. 10 ülkenin barlarından üniversitelerine kadar birçok yerine girdik. Ama bizde en fazla iz bırakan, evlerine konuk olduğumuz aileler oldu. Sanırım bu, teğet geçmek ve içine girmek arasındaki farktı. Bir yerin insanlarını tanımadan orayı yalnızca teğet geçiyorsunuz. Turist olmak da böyle bir şey. Biz turistin ötesine geçmek için ‘oralı’ların yaşamlarına süzüldük.

***
İşte size birkaç anekdot:
– Şubat ayı… Karavanımızla Letonya’dan Estonya’ya gidiyoruz. Hava eksi 25 derece. Hedefimiz Estonya-Rusya sınırında bir köyde yaşayan İgor’un evine ulaşmak. İgor evini tarif edemediği için (öyle küçük bir yerde yaşıyor ki harita üzerinde mevcut değil) bizi sınırı geçtikten 2 km sonra bir şehir tabelasının altında karşılayacak. Ancak o da ne? Sınıra 100 km kala bizim benzin göstergesi alarm veriyor. Tek bir benzin istasyonu yok. Sınırı geçer geçmez yolda kalıyoruz. İgor’u arıyoruz. Karların ortasından çıkıp geliyor. Elinde bir şişe votka ve tütsülenmiş et ile. Meğer ‘Estonya usulü karşılama’ böyle olurmuş.

– Karşılamanın ardından benzin bulup yola devam ediyoruz. Bir saat sonra İgor’un evindeyiz. Ev dediğime bakmayın, ormanın ortasında küçücük bir kulübe. İgor Rus bir kızla evlendiğini, onu ikna etmek için evin içine tuvalet bile yaptığını anlatıyor. Akşam için ise bize bir ‘ziyafet’ hazırlamış: domuz sarma, domuz kanında pişmiş sosis ve domuz jölesi! Güzel yapıldığında sevdiğim halde bana bile bu kadarı fazla!

– Nisan ayı… Sofya’daki arkadaşımız Maria bize işten tanıdığı bir aileyi ayarladı. ‘Adam Birleşmiş Milletler’de çalışıyor, kadın ise mühendis’ diye anlatıyor. Gözümüzün önüne varlıklı bir ev geliyor profilleri duyunca. Taksiyle yarım saat Sofya’nın dışına çıkıyoruz ve dev komünist binaların ortasında duruyoruz. Bakımsız bir bahçenin içinden geçip boyaları dökülmüş bir binanın içine giriyoruz. Ev 35 metrekare. İçinde bir küçük tezgahtan ibaret olan mutfağın bulunduğu karanlık bir salon ve küçük bir oda var, başka bir şey yok. Ve orada BM görevlisi ile mühendis karısı, bir çocukları, bir köpek ve bir kedi yaşıyor. Burası Bulgaristan!

– Geçtiğimiz hafta… Budapeşte’de bir eve davetliyiz. Bu kez ne ev sahiplerini tanıyoruz, ne de arada tanıdık var. Taksiye atlıyoruz. Şoför bizi Buda tarafına götürüyor. Şehrin pahalı ve lüks olan kısmı. Bir süre sonra etraf gittikçe yeşilleniyor. Neredeyse orman başlamışken duruyoruz. Dar ve şiir gibi bir yoldan yürüyoruz. Ve aman Tanrım! Üstü sarmaşıklarla kaplı bir şato çıkıyor karşımıza. Evin sahibi bizi kapıda karşılıyor. Meğer burası bir şövalyenin şatosuymuş. Önce kendi yaptıkları şarabı ikram ediyorlar sonra da şatonun kulesine çıkarıp nefis bir Peşte manzarası izletiyorlar.

Yeme içme notları
– Polonya’ya giderseniz piragi yemeden dönmeyin. Bizim çiğ böreğe benziyor ama fırında pişiriliyor. İçine çeşitli malzemeler konabiliyor. Sadece piragi yapan yerler var. İyisini bulursanız bu harikulade tadı unutamazsınız.
– Çek Cumhuriyeti’ne gidince bira içmeden olmaz. Mutlaka Pilsner Urquell’i deneyin.
– Bulgaristan’ın en iyi tarafı yemeklerinin sağlıklı ve hafif olması. Özellikle de Schopska salatası!
– Romanya’da geleneksel yemek deyince bizim yemekleri saymaya başlıyorlar. Sarma, pilaki… Onlara kulak asmayın. Bu ülkede yiyebileceğiniz en iyi ve ilginç şey ayı eti! Yalnız çok pişmiş istemeyin, tadı tuzu kaçıyor.

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.

Akşam

Televizyonda konuşan yaşlı adamın söylediklerine kulak veriyorum:

”Ben Macarım ve işte Tanrıya şükür seksen sekiz yaşında yeniden Macar vatandaşıyım.”

Yüzü kırışıklıklarla dolu. Ama gözlerindeki pırıltı, bu yaşadığı anın onun için ne kadar önemli olduğunu hissettiriyor.

Derin bir nefes alıyor, oturduğu koltukta iki eliyle sarıldığı bastonunu hafifçe yere vuruyor. Yakın çekime geçen kamera, yaşlı adamın gözlerine yaklaşıyor.

Bakışlarındaki ilginç değişimi izliyoruz. Doğrudan kameraya bakıyor:

”Evet, ben Macarım, Bundan seksen sekiz sene önce Macaristan’da doğdum. Beş farklı ülkenin kimlik cüzdanını taşıdım, beş ayrı ülkenin vatandaşı oldum, şimdi altıncı değişiklik, tanrıya hamdolsun, yeniden Macar vatandaşlığı olacak.”

Biraz önce heyecanla parıldayan gözlerine, şimdi muzip bir ifade yerleşiyor.

”Altı ülke dediğime bakmayın. Ben aslında askere gitmenin dışında köyümü hiç terk etmedim. Benim köyüm bazen o ülkeye, bazen bu ülkeye bağlandı.

Yaşlı dedeyi hayatının son demlerinde bu kadar mutlu eden gelişme Macaristan’da çıkarılan yeni yasa uyarınca gündeme gelen çifte vatandaşlık konusu.

Macar hükümeti, yıllardır tartışılan konuyu nihayet sonuca bağladı ve ülke dışında yaşayan soydaşlara eğer isterlerse Macar vatandaşlığı verilmesi konusunda karar aldı. Ve bu konuyu düzenleyen bir yasa çıkardı.

Macarca bilen herkese Macar vatandaşlığı

Buna göre, etnik olarak Macar kökenli olduğunu kanıtlayan, bunu kanıtlayamasa da Macar olduğunu söyleyen, Macarca bilen herkes, başka bir ülkenin sınırları dâhilinde yaşasa bile Macar vatandaşı olabilecek.

Bunun için yaşadığı ülkede Macar büyükelçiliklerine ya da konsolosluklarına başvurması gerekiyor. Bu başvuruların Macaristan’da yapılması da mümkün. Vatandaşlık büroları bu konuda hizmet verecek.

Ama vatandaş olabilmek için başvurmak yeterli değil. Daha sonra bu konuda yapılacak bir sınav da var. Vatandaşlık sınavı denilen bu sınav elbette Macarca ve Macaristan tarihi, Macaristan’daki vatandaşlık hak ve yükümlülükleri gibi sorular içerecek.

Macar hükümeti tarafından çıkarılan bu yeni yasa, Birinci Dünya savaşını kapatan Trianon barış anlaşmasının, Macar ulusuna indirdiği derin darbeyi hafifletmeye yönelik.

Çünkü üzerinden seksen küsur yıl geçse de, Macar toplumsal hayatında bu anlaşma hala kapanmayan bir yara gibi.

Türkiye için Sevr anlaşması ne ise Macaristan için de Trianon anlaşması o demek. Ülke o zaman topraklarının üçte ikisini ve nüfusunun da üçte birini yitirmiş.

Bu anlaşmanın etkileri giderek azalsa da asla tamamen ortadan kalkmamış. Bugün Macaristan’ın nüfusu on milyon, ama hala komşu ülkelerde iki milyona yakın Macar yaşıyor.

İşte televizyonda konuşan yaşlı dede de, bir yaşayan tarih gibi bu süreci kanıtlıyor.

Avusturya Macaristan imparatorluğu sınırları içinde doğmuş. Ardından Macar, ardından Hırvatistan vatandaşı olmuş, sonra bir ara tekrar Macar vatandaşı sonra Yugoslavya vatandaşı, Yugoslavya dağılınca da yeninden Hırvat vatandaşı… Ve şimdi Macar vatandaşı…

Oysa, “köyümü hiç terk etmedim” diyor…

İşte İmparatorlukların ve devletlerin hiç sona ermeyen paylaşım savaşlarında Orta Avrupalı insanların kaderi bu. Sonbahardaki yaprak misali o tarafa bu tarafa savruluyor, fırtınanın geçmesini bekliyorlar.

Macarların yeni vatandaşlık yasasının bir kesimin acılarını dindirdiği açık. Ama acaba sorunları çözmeye yetecek mi?

Ne yazık ki, bu soruya evet demek mümkün değil.

Yeni çözümler her zaman yeni sorunları da bünyesinde taşıyor.

Macar azınlığa sahip komşu ülkeler, kendi topraklarında birden çok sayıda Macar vatandaşının belirivermesine pek sıcak bakmıyorlar. Örneğin Slovakya, Slovakya’da yaşayan ve Macar vatandaşlığına geçecek olanların Slovakya vatandaşlığını kaybedeceklerini açıkladı.

Romanya ve Sırbistan ise bunu sorun yapmayacak.

Ocak ayına kadar hazırlıklar sürecek ve 1 Ocak 2011’den itibaren vatandaşlık işlemleri başlayacak.

Bakalım nüfusu birden artan Macaristan Orta Avrupa’nın hassas dengelerini nasıl değiştirecek?

BBC/ Tarık Demirkan