Geçen haftaki Macaristan seçimleri, hepimize çok şeyler söylemeli…

Geçen haftaki Macaristan seçimleri, hepimize çok şeyler söylemeli…

BBC Budapeşte Temsilcisi, dostum, siyaset bilimci Dr.Tarık Demirkan, çok yetkin 2 analiz yaptı, üstüne benim ekleneceğim bir şey kalmadı.

Meslekte nerdeyse yarım yüzyılı devirmiş olan dostum yazar Sedat Ergin ise Hürriyet’de her zamanki gibi çok iyi çalışılmış bir analizle, bu seçimden genel sonuçlar çıkardı, beni düşündürdü.

Yine de sizlerle  “Macaristan Olayı “nı paylaşmak istiyorum. Popülizmin, despot anlayışın nasıl yılankavi yol aldığını, bukalemun örneği araziye nasıl uyum sağladığını göstermeye değer diyorum.

O halde, gelin bir Macaristan analizi denemesine…                                      

***

Macaristan, Orta Avrupa’nın 100 bin km2 ve 10 milyon bile olmayan (9.7 milyon) nüfuslu ülkesi. Ulusal geliri de orta büyüklükte ekonomi ölçüsü ( 194 milyar $ ). Kişi başına geliri neredeyse 20 bin Dolar ama bu da bir ortalama değer, bize çok şey söylememeli…  

1945 sonrasında Sovyet İmparatorluğu’nun COMECON Bloku içinde yer aldı. 1956‘da ayaklandı, bu blok içinde bu bir ilk büyük ayaklanma idi ( D. Almanya’nın 1953 başkaldırısı daha küçük çaplı ve organize değildir, bu yüzden Macaristan için ‘’ilk’’ diyorum.) Sonra bu blok 1989’da dağıldı, Macaristan batılı liberal sistemi benimseyen yine ilk ülke oldu. 1990‘lı yıllarda doğu bloku içinde kapitalizm bu ülkede ilk kez dikiş tutturduğu ülkeydi. İhracatının beşte birini büyük dev şirketlerin otomobilleri oluşturuyor. Ciddi bir tahıl ve bitkisel yağ üreticisi. Bunu yetiştiren Macar ovaları, Şevket Süreyya Aydemir’in eserlerinde yer alır. Pinkofo tipi atların yetiştiriciliğinde dünya lideri.  

Görünürde her şey tamam,  peki işin zafiyeti nerede?

Bir kere kural olarak, diktatörlerin zafiyetten çok güç aradığının altını çizmek gerek. 

Orban, ülkesinde sadece demokratik sistemi sakatlamakla kalmadı, ‘’ Orban‘ın Oligarkları’’ nı yarattı, adrese teslim bir ihale sistemi geliştirdi, bununla besledi ve beslendi.

İkincisi, yoksulluk ve Yaşar Kemal Usta’nın sözüyle, yoksunluk istatistiklerde öne çıkmaz, çok daha derindedir. Ülkede kırsal kesimi yoksuldur, ciddi sayıdaki çingene yurttaş, sistem nasiplerinin dışındadır. Dış Macar’ları buna eklemeli, sayısı 1,5 milyondur ve her zaman patlatılmaya hazır bir fünyedir.

İşte böylesi bir ülke olan Macaristan‘ı, 12 yıldır Orban adlı bir yasa tanımaz insanın demir eli ve onun güdümünde hareket eden Fidesz adlı parti idare ediyor.

Bu ortamın 12 yıldır seyircisi olan ülke muhalefeti, 3 Nisan Seçimleri için 6 parti olarak iradesini buluşturdu.  Tek hedef, Orban‘ın devrilmesiydi.  

Muhalefetin “zafer” değilse de,  Başbakan Orban’ı devirmeyi umduğu Macaristan genel seçimlerinde işin tersi oldu, Orban siyasal iktidarını pekiştirdi. Muhalefetin tepe oluşumu ise parti tabanını oluşturan seçmenlerce anlaşılmadı. Dar bölge sistemi için aday belirlemede  ‘’ön seçim‘’ yapıldı, seçmenlerin hiç benimsemediği kişiler aday oldu, katılımı bu çok düşürdü.

Muhalefet ortak bir  ‘’yol haritası ve program’’ yapamadı.  Bunun yerine  “kötüleme” esaslı Dr. Demirkan’ın sözleriyle  ‘’program esaslı pozitif bir kampanya yerine, negatif seçim kampanyası” yürüttü. Kampanya, toplumu yakınlaştırmak yerine,  ayrıştırdı.

Basını susturan ve açık bir Putin yanlısı olan Orban ise seçimlere beş kala çark etti ve  “Savaşın dışında kalan Macaristan” sloganını işledi. Muhalefet için “Onlar ülkeyi savaşa sokacak” eleştirisini yaptı, bununla kalmadı, Rusya’ya karşı yaptırımlara katıldı. 400 bin Ukraynalının ülkeye sığınmasına zemin yarattı. Muhalefetin adı “NATO’cu ve Savaş Yanlısı”na çıktı.

Orban‘ın 12 yıldır sürdürdüğü “Herkese Yardım Eli” kampanyası, seçim öncesinde hızlandı… Asgari ücret yükseltildi…  Akaryakıt için zam yasağı getirildi… Elektriğe fiyat zammı ertelendi… 

Özetiyle, cömert bir “seçim ekonomisi” uygulandı. Bununla, Maastricht Kararları başta olmak üzere tüm AB Kriterleri çiğnendi.

Vaatlerden payına düşeni alan 1.5 milyon nüfuslu  “Dış Macarlar” üstüne düşeni yaptı ve Orban’a oy verdi.  Muhalefet partilerinin toplam oyu 2018 ‘e göre 1 milyon oy azaldı. Orban ise  % 54 oy alarak, 136 koltuk ve rahat bir çoğunlukla, 12 yıllık iktidarına 4 yeni iktidar yılı ekledi.  

Macaristan’ın seçim dersi, muhalefetin tek saf oluşturmasından daha önemli olanın  “ortak bir program” olduğunu söylüyor.

Ortak bir program yetmiyor, bunun somut ve ikna edici olması gerekiyor.

Macaristan,  popülist iktidarların elindeki “alet kutusu”nun sandığımızdan çok daha büyük ve zengin olduğunu anlatıyor.  “Galibiyetimiz o kadar büyük ki, AB’yi bırakın, bizi ay’dan da görebilirler” diyen Orban haklıydı…

Şimdi iş, Roma Senedi ile oluşan Maastricht ve Lizbon Kararları ile şekillenen AB yönetiminin yaptırım uygulamasına geldi.

Ukrayna Vahşeti,  27 üyeli AB’ye balayı günlerinin geride kaldığını hatırlatmış olmalı… 

Kenan Mortan

Her 9 Nisan günü büyük Türk mimarı Mimar Sinan’ı Anlamak ve Mimarlar Günü olarak kutlanıyor. Bir Osmanlı yeniçerisiyken tarihe iz bırakan bir mimara dönüşen Mimar Sinan’ın yapıtları günümüzde de göz kamaştırıyor. Mimar Sinan üzerine araştırmalar yapan Türk Mimârîsi Araştırma Merkezi’nden Yüksek Mimar Mehmet Emin Yılmaz, Macaristan’da sürdürdüğü çalışmalarda önemli bir bilgiye eriştiğini açıkladı. (Milliyet)

İstanbul – Osmanlı tarihçisi Avusturyalı Joseph von Hammer’ın 1809’da Viyana İmparatorluk Kütüphanesi’nde bir Osmanlı kitabesiyle ilgilendiğini ve kitabenin kopyasını bakır levhaya çıkartarak Fundgruben Des Orients (Şark’ın Hazineleri) Dergisi’nde yayınladığını belirten Yılmaz, o tarihten beri kayıp olan ve hangi esere ait olduğu bilinmeyen kitabeyi tanımladıklarını söyledi.

Yılmaz, “Macaristan’daki 150 yıllık Osmanlı döneminde Budapeşte’de 67 cami ve mescit inşa edildi. Mimar Sinan’ın ise Budapeşte’de bir cami ve türbe yaptığını biliyoruz. Bu caminin en önemli özelliği Mimar Sinan’ın Macaristan’daki tek eseri olmasıdır. Hammer’ın bulduğu ama nerede olduğunu bilmediğimiz kitabenin Mimar Sinan’a ait olduğunu ortaya çıkarttık” dedi.

Kitabedeki şifreli tarihi ebced (harf ve rakam sembolleri) hesabıyla çözdüğünde 1570’e ulaştığını belirten Yılmaz, adı geçen Mustafa Paşa’nın da meşhur Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa’nın yeğeni Budin Beylerbeyi Sokollu Mustafa Paşa olduğunu açıkladı.

Macaristan’da çalışmalarını sürdüren Mehmet Emin Yılmaz, Budapeşte’de Osmanlı döneminin 1686’da sona ermesiyle diğer eserler gibi Mimar Sinan’ın eseri Mustafa Paşa’nın camisinin de Avusturyalıların yok ettiğini söyledi. Yılmaz, “Avusturyalılar, Türk sanatının en güzel örnekleri olan kitabeleri ve mezar taşlarını sökerek savaş ganimeti olarak ülkelerine götürmüş. Viyana’ya götürülmüş olabilir” dedi.

CNNTürk

Avrupa Birliği Komisyon başkanı Ursula von der Leyen, “Eğer Macaristan Viktor Orban’ın açıkladığı gibi Rusya’dan aldığı doğal gaz karşılığında, ödemeyi Ruble üzerinden yaparsa, bu Avrupa Birliği’nin uyguladığı yaptırımların delinmesi anlamına gelir” dedi.

Komisyon başkanı bu açıklamayı, hafta içinde Rusya devlet başkanı Putin ile bir telefon görüşmesi gerçekleştiren Viktor Orban’ın, “gerekirse Rusya’ya aldığımız doğal gazın ödemesini Ruble olarak da yapabiliriz” vaadi üzerine yapma gereğini duydu.

Van der Leyen, “Putin’in bu konudaki önerisini inceledik. O diyor ki, bizden alışveriş edenler önce ellerindeki Euro’yu Ruble’ye çevirsinler faturaları bu yoldan ödesinler. Biz de diyoruz ki, bu Avrupa Birliği’nin Rusya’ya karşı uyguladığı önlemleri delme anlamına gelir. Macaristan şimdiye kadar ortak olarak aldığımız yaptırım kararlarını uyguladı. Şimdi de uygulayacağını düşünüyoruz.”

Orban’ın zafer kazandığı seçimin ardından gerginlik arttı

Geçtiğimiz Pazar günü Macaristan’da Orban’ın büyük bir farkla kazandığı seçimlerin ardından Budapeşte ve Brüksel arasında gerilim yükselmişti.

Pazar gecesi zaferini ilan ettiği konuşmasına “öyle bir başarı kazandık ki, bu değil Brüksel’den, Ay’dan bile duyuldu” diye başlayarak Avrupa Birliği yönetimine açık mesaj veren Viktor Orban, üç gün içinde yanıtını da almıştı.

Bu şu anlama geliyordu; Macaristan uzun süredir devam eden yolsuzluk iddiaları soruşturması temelinde “hukuk devletinin ihlali” nedeniyle yaptırımlarla karşı karşıya kalacaktı ve ilk etapta da her üye ülkeye verilen AB fonları dondurulmaya devam edilecekti.

Sorun nasıl çözülebilir?

Budapeşte ve Brüksel arasındaki gerilim nasıl azaltılabilir, sorun nasıl çözülebilir? Bu soru elbette hem Macaristan’da ve hem de Avrupa Birliği düzeyinde önemle üzerinde durulan bir soru.

Macaristan başbakanı, ülkesinin enerji bakımından Rusya’ya tam anlamıyla ihtiyacı olduğunu ve Macar ekonomisinin Rusya doğal gazından mahrum kalma lüksüne dayanamayacağını söylüyor.

Ancak Macar başbakanı kamuoyuna bu kadar net konuşmasına rağmen, Macar parlamenterler Avrupa Parlamentosunda geçtiğimiz Perşembe günü yapılan oylamada, Rusya’ya karşı yaptırımlara “evet” oyu kullandılar.

Macar hükümeti yaptırımları, özünde karşı çıkmalarına rağmen desteklediklerini, çünkü AB içinde sorun yaratmak istemediklerini vurguladı. Avrupa Birliği temsilcileri ise Macaristan’ın bu tavrını önemli bulduklarını ve AB içindeki ortak tavrın süreceğini umut ettiklerini belirtiyorlar.

Elbette, tüm ülkelerde olduğu gibi, Macaristan’da da acil durumlar için doğal gaz stokları var, ve bu stoklar kullanıma açıldıktan sonra altı ay kadar ülke ihtiyacını karşılayabiliyor.

Yani Rusya’dan doğal gaz alımı sorununun bugünden yarına çözülmesi gerekmiyor. Ancak anlaşılan pek çok bakımdan sorunlu olan Avrupa Birliği ve Macaristan ilişkilerinde Rusya’dan doğal gaz alımı ve ödeme biçimi de pazarlıkların içinde yerini alan yeni bir gündem maddesi oluşturuyor.

Tarık Demirkan BBC

Macaristan’da enflasyon seçim öncesi rekor harcamalar, para birimindeki değer kaybı ve petrol fiyatlarındaki yükseliş gibi etkilerle Mart’ta yükselişini sürdürdü

Ülkede TÜFE Mart’ta yıllık yüzde 8.5 ile 2007’den beri en büyük artışı kaydetti. Bloomberg anketine katılan ekonomistlerin medyan tahmini yüzde 8.8’di.

Çekirdek enflasyon da yıllık bazda yüzde 9.1 ile yaklaşık 21 yılın en hızlı artışını kaydetti.

Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin enflasyonist baskıları artırması yükselişte etkili oldu. 24 Şubat’ta başlayan işgal sonrası Macar para birimi forint euro karşısında yüzde 5’e yakın düşüşle en fazla değer kaybeden gelişen ülke para birimi oldu.

haber>>>