Avrupa Parlamentosu’nun (AP) 2024 yılının ikinci yarısında Macaristan’ın Avrupa Birliği (AB) Dönem Başkanlığını devralmaya uygun bir ülke olmadığı konusunda aldığı karar Macaristan tarafından “yok hükmünde” nitelendiriliyor.

AP’nin Macaristan’ın 1 Temmuz 2024’te 6 aylığına AB Dönem Başkanı olmasıyla ilgili bu itiraza, Başbakan Viktor Orban ve hükümetinin “demokratik gerilemeye” neden olması gerekçe gösterildi. Ülkede hukuk devleti uygulamalarının ihlaline ve ve temel haklardaki sınırlamalara dikkat çekildi.

Macar hükümetinin AP kararı konusundaki itirazı ise iki ayrı tezin vurgulanmasını temel alıyor.

Bunlardan ilki, Budapeşte ve Brüksel arasında bazı sorunların olduğu, ancak bu sorunların halledilmesi konusunda oldukça mesafe kat edildiği üzerine.

Brüksel’in Macaristan’da hukuk devletinin gereklerinin belli noktalarda yerine getirilmediğine dair eleştirileri, ilkesel olarak kabul görmese de, Budapeşte bu hususları görüşmeye ve Brüksel’in talepleri doğrultusunda değişiklikler yapmaya hazır olduğunu daha önce bildirmişti.

Özellikle Brüksel tarafından 2022’nin son çeyreğinde resmi olarak da kesilen yardım ve fonların bir an önce ödenmeye başlanması amacıyla bakanlar düzeyinde görüşmelere de başlanmış, ancak Brüksel Macar hükümeti tarafından yapılan değişiklik tekliflerini yeterli görmemişti.

Avrupa Birliği, özellikle Macaristan tarafından uygulanmayan “AB Savcılığı” kurumunun kabul edilmesi, ülkeye giren AB fonları ile ilgili yolsuzluk iddialarının kurumsal olarak araştırılması ve siyasetçilerin de yönetici olduğu yeni kurulan bazı vakıflara kamu kaynaklarının (ve AB fonlarının) aktarılması hususları üzerinde duruyordu.

Bütün bu tartışmaların üzerine, henüz anlaşma sağlanmadan AB Dönem Başkanlığının Macaristan’dan alınmak istenmesi tepkileri en yüksek düzeye çıkardı.

Macaristan Cumhurbaşkanı Katalin Novak, bugün “Devlet yöneticileri düzeyinde AB dönem başkanlığının Macaristan’dan alınmak istenmesi hususunun ciddi olarak gündeme bile gelmeyeceğine inanmak isterim” dedi.

Avrupa Parlamentosundaki bu son kararın tartışılması aşamasında oturumlara katılan ve Macar hükümetini temsil eden Adalet Bakanı Judit Varga “Bu oylama tamamen gereksiz bir oylama, çünkü geri planda Macar dönem başkanlığının kurumsal hazırlıkları yüksek tempoda sürüyor. Konsey yetkilileriyle gün be gün Macar dönem başkanlığının hazırlıklarını yapıyoruz” şeklinde bir açıklama yaptı.

Avrupa Parlamentosu’nda Macar muhalefet partileri adına konuşan AP üyesi Istvan Ujhelyi “Avrupa Parlamentosu’nun bu kararı Orban hükümeti için verilen yeni bir karnedir ve maalesef Avrupa değerlerinin Macaristan’da çiğnendiğinin kayda geçmesidir” dedi.

Yorumcular Macaristan’ın dönem başkanlığının başlama tarihinden tam bir yıl önce alınan, “Macaristan Avrupa Birliği’nin dönem başkanı olmamalı” yolundaki Avrupa Parlamentosu kararının, bu görevin fiilen Macaristan’dan alınmasından çok, Macar hükümetinin üzerindeki baskıyı arttırmayı ve AB’nin taleplerinin yerine getirilmesi için yeni bir yaptırım aracı yaratmayı hedeflediğini vurguluyorlar.

Tarık Demirkan – BBC

Avrupa Parlamentosu Perşembe günü Macaristan’ın Avrupa Birliği dönem başkanlığı görevini devralmaya uygun bir ülke olmadığı konusunda karar aldı.

144 parlamenterin “hayır” oyuna karşın 442 parlamenterin “evet” oyuyla kabul edilen karar,  Macaristan’ın 2024 yılında üstlenmesi gereken Avrupa Parlamentosu dönem başkanlığı görevini yerine getirebilmek için uygun olmadığını saptıyor ve neden uygun olmadığını da 24 madde altında temel haklar ve hukuk devleti eksiklikleri olarak sıralıyor.

“  Macaristan Avrupa’nın yüzü olabilir mi?”

Tartışmalarda söz alan ve aynı zamanda AP adına karar taslağını hazırlayan Gwendoline Delbos-Corfield Macaristan’ın yıllardır eleştirilen hukuk ihlalleri tavrında bir değişiklik olmadığını söyledi, ve “Putin’in izinde yürüyen Macaristan’ın Avrupa’nın yüzü olmaya da layık olamayacağını” vurguladı.

Merkez sağ grubu üyelerinden  Isabel Wiseler-Lima Macaristan’ın dönem başkanlığında AB adına kimlerle ne tür görüşmeler yapılacağına Macaristan’ın karar verme hakkına sahip olacağını bunun ise bir felakete neden olabileceğini öne sürdü.

Sosyal demokratlar adına konuşan Thijs Reuten Viktor Orban’ın Rusya-Ukrayna savaşında AB dış politikasından tamamen farklı bir yol izlediğini, bu anlamda eğer dönem başkanlığı yaparsa Macaristan başbakanının kendi planlarını AB adına gündeme getirme olasılığından söz etti ve bunu  neden olabileceği zararlar üzerinde durdu.

“Macaristan: dönem başkanlığının alınması hukuk ihlalidir”

Avrupa Parlamentosunda var olan 7 grubun 5’i tarafından desteklenen kararın AB mevzuatına göre bir yaptırım gücü yok. Karar Avrupa Komisyonu’na AP tarafından sunulan bir öneri anlamına geliyor ve komisyondan bu duruma bir çözüm üretmesini talep ediyor.

Karar komisyona yönelik bir tür yaptırım tehdidi de içeriyor: Avrupa Parlamentosu, kararında “eğer komisyon bir çözüm bulamaz ise, AP yeni adımlar atacak” vurgusunun altını da çiziyor.

Macaristan’a hukuk devleti uygulamalarının ihlali ve ve temel haklardaki kısıtlamalar nedeniyle Avrupa Birliği tarafından uygulanan, yardımların ve fonların ödenmesinin durdurulmasını da içeren yaptırımların da tanıtıldığı karar öncesinde Avrupa Parlamentosu’nda bu konuda ciddi bir tartışma da yaşadı.

Avrupa Komisyonu Finans işleri Komiseri Johannes Hahn Macaristan’da kamusal varlıkların önemli bir kısmının vakıflara devredildiğini vurgulayarak, yönetimlerinde hükümet yanlısı siyasetçilerin yer aldığı bu vakıfların statüsü değişmedikçe Macaristan’a ödenmesi durdurulan milyar Euro’luk yardım musluklarının açılmayacağının altını çizdi.

Macaristan hükümeti adına konuşan adalet balanı Judit Varga ise, AB dönem başkanlığının bir hak olmaktan öte bir yükümlülük olduğunu, kimsenin bu yükümlülüğü Macaristan’dan almaya hakkının olmadığını söyledi.  Judit Varga tam da AP’nin bu kararının hukuk devleti uygulamalarıyla taban tabana zıt olduğunu vurguladı.

Macaristan  başbakanı Viktor Orbán resmi sonuçların açıklanmasını beklemeden Recep Tayyip Erdoğan’ı kazandığı seçim zaferi için tebrik etti.

Orbán twitter mesajında şunları yazdı:

Congratulations to President @RTErdogan on his unquestionable election victory! Tebrikler, Sayın Cumhurbaşkanı!

Orbán Katar emirinin ardından Erdoğan’ı tebrik eden ikinci lider oldu.